Bij het
harmonium zijn er twee verschillende systemen te onderscheiden: het
drukwind- en het zuigwindsysteem. De tongen worden hierbij in trilling
gebracht door via het treden van balgen deze aan te blazen respectievelijk
aan te zuigen.
Het drukwindinstrument is in hoofdzaak gebouwd in Europa.
Het zuigwindtype werd vooral in Amerika gebouwd. Drukwind kenmerkt zich
door een zeer krachtige klank en vond vooral zijn weg naar concertzalen,
salons en kerken. Zuigwind is zachter en weker van klank, het vereist
minder techniek en is daardoor goedkoper. Daardoor werd het vooral in de
huiskamer gewaardeerd.
Voor tallozen bood het harmonium een mogelijkheid
voor praktische muziekbeoefening, waarbij ook de betere bewerkingen hun
nut hadden. Het gaf in een tijd waarin er geen radio of grammofoonplaat
was, de mens gelegenheid toch kennis te nemen van muziek.
De bijnaam -psalmpomp- kreeg het harmonium in ons
land door het feit dat er in bijna elk protestants gezin wel een harmonium
te vinden was.
Ook ontstonden er in de loop van de tijd talloze
muziekstukken, die speciaal voor het harmonium werden geschreven of
waarbij het harmonium werd gebruikt. Een aantal bekende componisten zijn
onder andere: Alain, Cesar Franck, Karg-Elert, Mahler, Rossini, Schonberg
en Strauss.
In de jaren vijftig van de vorige eeuw verdween
het harmonium in ras tempo uit vele huiskamers om plaats te maken voor een
elektronisch klavier of niet-muzikale apparatuur. Niet alleen gingen de
instrumenten verloren, ook de muziek raakte in de vergetelheid. Totdat
plotseling in meerdere landen mensen opstonden die zich daar van bewust
werden. Men probeerde het harmonium met zijn muziek van de totale
ondergang te redden. Het heeft wel resultaten opgeleverd. Er is een sterk
toenemende belangstelling voor het harmonium. We komen nu weer
harmoniumconcerten tegen, maar ook uitzendingen op radio en televisie
waarin het instrument te zien en te horen is, uitgaven van cd's met
harmoniummuziek en een spectaculaire groei van musea en verenigingen in
vooral Europa en Amerika.